Verschil bovenstroom en onderstroom

Het verschil tussen bovenstroom en onderstroom in organisatieadvieswerk

In organisatieadvieswerk worden vaak de termen bovenstroom en onderstroom gebruikt om verschillende aspecten van een organisatie te beschrijven. Deze twee stromingen zijn essentieel voor het begrijpen van hoe een organisatie functioneert en hoe veranderingen effectief kunnen worden doorgevoerd.

Wat is de bovenstroom?

De bovenstroom omvat de zichtbare, formele aspecten van een organisatie. Dit zijn de elementen die gemakkelijk te herkennen en te meten zijn. Voorbeelden van bovenstroom elementen zijn:

  • Strategie: Missie, visie, doelen, en plannen.
  • Structuur: de macrostructuur, in de vorm van het organogram met afdelingen en overleggen en de microstructuur in de vorm van rollen en verantwoordelijkheden.
  • Processen en systemen: Gestandaardiseerde werkwijzen, procedures, en systemen.
  • Beleidsregels: Formele regels en richtlijnen die het gedrag binnen de organisatie sturen.

Deze elementen zijn vaak het startpunt voor organisatieadvies, omdat ze tastbaar zijn en direct kunnen worden aangepakt en verbeterd.

Wat is de onderstroom?

De onderstroom daarentegen bestaat uit de informele, vaak onzichtbare aspecten van een organisatie. Deze elementen zijn moeilijker te meten, maar hebben een enorme invloed op hoe de organisatie daadwerkelijk functioneert. Hierbij wordt dan vaak gerefereerd naar het beeld van de ijsberg. Voorbeelden van onderstroom elementen zijn:

  • Cultuur: Waarden, normen, en overtuigingen die het gedrag van medewerkers beïnvloeden.
  • Relaties: Informele netwerken, samenwerkingspatronen, en onderlinge verhoudingen.
  • Emoties: Gevoelens, attitudes, en motivaties van medewerkers.
  • Onuitgesproken regels: Impliciete verwachtingen en gedragsnormen die niet formeel zijn vastgelegd.
Deze elementen bepalen vaak hoe veranderingen worden ontvangen en doorgevoerd binnen de organisatie.

Waarom is het belangrijk het verschil te kennen?

Het begrijpen van het verschil tussen bovenstroom en onderstroom is cruciaal voor effectieve organisatieverandering. Hier zijn enkele redenen waarom:

 

  1. Integraal beeld: Alleen door zowel de bovenstroom als de onderstroom te analyseren, kan een compleet beeld van de organisatie worden gevormd. Dit helpt bij het identificeren van diepere oorzaken van problemen.
  2. Weerstand tegen verandering: Veel veranderingsinitiatieven falen omdat ze alleen de bovenstroom aanpakken. Door de onderstroom te negeren, worden vaak onbewuste weerstanden en diepgewortelde gedragingen over het hoofd gezien.
  3. Draagvlak creëren: Veranderingen die de onderstroom meenemen, kunnen beter afgestemd worden op de cultuur en waarden van de organisatie. Dit vergroot de kans op acceptatie en duurzaam succes.
  4. Echte transformatie: Echte transformatie vindt plaats wanneer zowel de bovenstroom als de onderstroom in harmonie zijn. Dit zorgt voor coherente en diepgaande veranderingen die door de hele organisatie worden gedragen.
Conclusie
Het onderscheid tussen bovenstroom en onderstroom is essentieel voor het succesvol begeleiden van organisaties bij veranderingsprocessen. Door aandacht te besteden aan beide stromingen, kunnen adviseurs diepere inzichten verkrijgen en effectievere strategieën ontwikkelen voor duurzame verandering. Het is deze balans tussen het zichtbare en het onzichtbare, het formele en het informele, die organisaties in staat stelt om werkelijk te transformeren en hun doelen te bereiken.